İşgal altındaki bir toplum için eğitimin anlamı elbette daha derindir. Havsalanın ve hafızanın genişliği ile apartheid duvarlarının darlığı arasında keskin bir tezat vardır. Gazze’nin üniversiteleri, yıllarca bu tezatı anlattı. Bugünse Gazze’de hiç üniversite kalmadı.
Kalemle Direnen Halk
On yıllardır süren işgal ve ablukaya rağmen Gazze, %97’ye ulaşan okuryazarlık oranıyla dünyanın en yüksek seviyelerinden birine sahipti. Gazzeliler için eğitim, kimliklerini, tarihlerini ve miraslarını savunmak üzere kuşaktan kuşağa aktarılan bir direniş silahı işlevi gördü. Halkın tüm zorluklara rağmen kurduğu yükseköğretim ağı, ulusal bir gurur kaynağıydı.
Bu üniversiteler kuruluşlarından bu yana ulusal kimliğin ve direnişin merkezleri oldu. İyi eğitim almış ve kimlikleriyle gurur duyan mezunlar yetiştirmeyi hedefliyorlardı.
Abluka altındaki üniversiteler için yurt dışından bir cihaz ya da laboratuvar malzemesi getirebilmek inanılmaz bir başarıydı. Tüm engellemelere rağmen işgal altındaki üniversitelerden nitelikli mühendisler, doktorlar ve bilim insanları çıktı.
2009’da Gazze’deki yıkımdan yeni bir kelime doğdu: scholasticide.
Scholasticide, İsrail güçlerinin Filistin toplumuna ait eğitim kurumlarını sistematik biçimde yok etmesini tanımlıyor. Süregelen yıkımı tarif edebilmek için soykırım (genocide) kelimesinden yola çıkarak educide (eğitimkırım) ve epistemicide (bilgikırım) kavramları da kullanılıyor.
Ekim 2023 sonrasında başlayan soykırımın ilk günlerinde de üniversite kampüsleri hedefteydi. Gazze’de ayakta kalabilen son üniversite olan İsraa Üniversitesi de 17 Ocak 2024’te İsrail tarafından yok edildi. Böylece Gazze’de hiç üniversite kalmadı.
Gazze İslam Üniversitesi
1967’de İsrail’in Batı Şeria ve Gazze’yi işgal etmesinin ardından uygulanan seyahat kısıtlamaları, yurt dışında eğitim almanın maliyeti ve Arap üniversitelerinin Filistinli öğrencilere koyduğu sınırlı kotalar Filistinliler için yükseköğretimi imkansızlaştırıyordu. Bunun üzerine Gazze’nini ileri gelenleri, kendi topraklarında bir yükseköğretim kurumu kurulmasının zorunlu olduğuna karar verdi.
Böylece halk, kendi imkanlarıyla, Kahire’deki El-Ezher kurumunun bir uzantısı olarak 1978’de Gazze’nin en eski ve en önemli yükseköğretim kurumu olan Gazze İslam Üniversitesini kurdu.
Üniversite kurucuları dersliklerin inşa edilmesini beklemedi, ilk beş yıl boyunca çadırlar derslik görevi gördü. İsrail 1988’de bu üniversiteyi kapattı. Kapatılmasını takip eden dört yıl boyunca dersler evlerde, camilerde ve diğer kamusal alanlarda yapılmaya devam etti. Öğretim üyeleri, aylarca maaş alamamalarına ve sayısız tutuklamaya rağmen görevlerini bırakmadılar.
Aralık 2008 savaşı sırasında, İsrail uçakları, bilim ve mühendislik laboratuvarlarının, ofislerin ve dersliklerin bulunduğu binaları bombalayarak tamamen yok etti. Yeniden inşa için bağış kampanyaları başlatıldı.
Türkiye de bir eğitim ve araştırma hastanesini finanse etti. Filistin-Türkiye Dostluk Hastanesi’nin inşaatı 2011’de başladı, 2017’de tamamlandı. 2023’te önce yakıt yokluğu nedeniyle kapandı, ardından bombalandı. 21 Mart 2025’te İsrail tarafından tamamen yıkılan bu bina, Gazze’de kanser hastalarına hizmet verebilen tek hastaneydi.
Gazze İslam Üniversitesi ise, 7 Ekim 2023’ten yalnızca 3 gün sonra İsrail tarafından bombalanarak yıkıldı. Aralık 2023’te, İsrail, üniversitenin rektörü Prof. Dr. Sufyan Tayeh’in evini hedef aldı. Tayeh ve ailesi bu saldırıda öldürüldü. Prof. Tayeh, 2021’de dünya genelindeki araştırmacılar arasında ilk %2’lik dilime girmiş, uluslararası başarılarıyla tanınan bir fizik profesörüydü.
Ekim 2023’ten önce, Gazze İslam Üniversitesi dünya sıralamalarında dikkate değer bir konumdaydı. Yaklaşık 17.000 öğrencinin %60’ı kadındı. Bu öğrencilerin ve akademisyenlerin bir kısmı İsrail saldırıları sonucu hayatını kaybetti. Hayatta kalanlar ise halihazırda ailelerinden birçok kişiyi kaybetti ve şimdi de açlıkla mücadele ediyorlar. Bugün ise yakacak bulamayan Gazzeliler, kütüphaneden topladıkları kitapları yakarak yemek pişirmek zorunda. Bir zamanlar çadırlarda kurulan Gazze İslam Üniversitesinde, şimdi ise evleri kaybetmiş Gazzelilerin çadırları bulunuyor.
